Μέσα από το βιβλίο του συγγραφέα Γιάννη Ε. Χατζημανωλάκη (Οι Δήμαρχοι του νεότερου Πειραιά, 1999), ο συντοπίτης μας κ. Παναγιώτης Σαπουνάκης...
Μέσα από το βιβλίο του συγγραφέα Γιάννη Ε. Χατζημανωλάκη (Οι Δήμαρχοι του νεότερου Πειραιά, 1999), ο συντοπίτης μας κ. Παναγιώτης Σαπουνάκης μας στέλνει το κείμενο που αναφέρεται στον αείμνηστο θείο του Δημήτρη Κ. Σαπουνάκη, ο οποίος είχε διατελέσει Δήμαρχος Πειραιά, από το 1955 έως το 1959.
Παραθέτουμε σήμερα στην "Κυνουρία" την αναφορά αυτή, ως μνημόσυνο αιώνιο σ’ αυτή την Τσακώνικη προσωπικότητα, που ξεπετάχτηκε από μια φτωχική αγροτική οικογένεια, πάλεψε με τις συμπληγάδες της Ελληνικής πραγματικότητας, που άκουγαν στο όνομα Κατοχή και Εμφύλιος και στάθηκε όρθιος και δυνατός, όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για ολόκληρη την οικογένειά του.
Ο Δημήτρης Κ. Σαπουνάκης υπήρξε μια "γραφική", με την καλώς νοούμενη έννοια, μορφή δημοτικού άρχοντα στον μεταπολεμικό Πειραιά. Και άσχετα με οποιοδήποτε έργο επιτέλεσε στη διάρκεια της δημαρχιακής θητείας του, το οποίο πάντως πρέπει να κριθεί σε συνάρτηση με τις πολιτικές συγκυρίες της εποχής, άφησε φεύγοντας από τη δημαρχία – και αργότερα από τη ζωή- αγαθή μνήμη. Διότι, ήταν κι έμεινε μέχρι το τέλος του βίου του μια συμπαθής φυσιογνωμία. Απλός, ευγενής, προσιτός και οικείος προς όλους, με τις συνήθειες, αλλά και την εμφάνιση του αστού – το "παπιγιόν" δεν το αποχωριζόταν ποτέ – είχε ωστόσο σοσιαλιστικές αρχές. Και αυτές, ακριβώς, οι πολιτικές πεποιθήσεις του, τον έφεραν πρώτα στο κόμμα της Ε.Π.Ε.Κ., για να τον οδηγήσουν τελικά, από την έναρξη σχεδόν της δημαρχικής θητείας του, στο χώρο της Αριστεράς, που εξέφραζε κομματικά (με το ΚΚΕ ακόμα εκτός νόμου) η ΕΔΑ, στην οποία και έμεινε πιστός μέχρι το θάνατο του. "Παρά την εκδηλωθείσαν όμως πολιτικήν του συμπάθειαν, ουδείς αντιπάθησε τον μπάρμπα Μήτσο. Ητο αγαθός, χωρίς φανατισμούς, φίλος προς όλους και δια τούτο αγαπητός. Θα τον ενθυμούμεθα να ανέρχεται από το Πασαλιμάνι, όπου κατοικούσε μαζί με τον αδελφό του, διότι έμεινε "εργένης" εις όλην του την ζωήν, μέχρι της Λ βασ. Κων.νου, όπου το κατάστημα του και του ναού του Αγίου Σπυρίδωνος, που καθημερινώς μετέβαινε για να ανάψει το "κεράκι" του, καλημερίζοντας όλους τους καταστηματάρχας…"
Και πραγματικά, ο Δημ. Σαπουνάκης δεν άλλαξε συνήθειες και μετά την εκλογή του ως δημάρχου. Ξεκινούσε κάθε πρωί από το σπίτι του της οδού Υψηλάντου, πεζός, καλημερίζοντας όλους όσους συναντούσε στο διάβα του. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, αυτός ο αριστερός, ο "κουμουνιστής" δήμαρχος, ήταν βαθύτατα θρήσκος κι ως το τέλος του βίου του δεν έπαψε ποτέ να επιτελεί με υποδειγματική συνέπεια το μικρό – όπως ο ίδιος χαρακτηριστικά έλεγε – χριστιανικό "χρέος" του.
Ο Δημήτρης Σαπουνάκης είχε γεννηθεί το 1895 στο χωριό Σαπουνακέϊκα της Κυνουρίας. Πρωτότοκος γιος πολυμελούς οικογένειας, μετά τα πρώτα γράμματα που έμαθε στο χωριό του, εγκαταστάθηκε το 1906, σε ηλικία 11 ετών, στην Ύδρα. Και αποδύθηκε στο σκληρό αγώνα της καθημερινής βιοπάλης, κατορθώνοντας συγχρόνως, με την ισχυρή θέληση του, να συμπληρώσει τις γραμματικές του γνώσεις, όσο τούτο ήταν εφικτό, ενώ παράλληλα, αξιοποιώντας τους κόπους του με συνετή διαχείριση των "οικονομικών" του, απόκτησε τις απαραίτητες δυνατότητες που του επέτρεψαν να διευρύνει την επαγγελματική του δραστηριότητα.
Το 1924 εγκαταστάθηκε στον Πειραιά και άνοιξε κατάστημα ψιλικών, το οποίο σύντομα εξελίχθηκε σε υφασματεμπορικό κατάστημα, στην τότε λεωφόρο Σωκράτους (αργότερα Β. Κων.νου και σήμερα Ηρώων Πολυτεχνείου). Στο κατάστημα αυτό προσέλαβε ως συνεταίρο τον αδελφό του Γεώργιο, ενώ συγχρόνως, με πολλές προσωπικές στερήσεις, σπούδασε τους νεότερους αδελφούς του: το Βασίλη γιατρό και το Σπύρο δικηγόρο, αργότερα δε υποστήριξε και τα ανίψια του με μεγάλη προθυμία. Προοδεύοντας στην εμπορική σταδιοδρομία του, διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του ΕΒΕΠ, του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, πολλών άλλων επαγγελματικών και κοινωνικών σωματείων και αργότερα, το 1953, πρόεδρος του Φυσιολατρικού Συνδέσμου "ΖΗΝΩΝ", για να λήξει η προεδρική θητεία του στο σωματείο αυτό, ταυτόχρονα με την εκλογή του ως δημάρχου.
Η υπόδειξη του Δημ. Σαπουνάκη ως υποψηφίου δημάρχου υπήρχε προσωπική επιλογή του τότε αρχηγού της ΕΠΕΚ Σάββα Παπαπολίτη, αλλά έγινε αποδεκτή κι από τα άλλα μικρά κόμματα της αντιπολίτευσης, ενώ η ΕΔΑ έσπευσε πρόθυμα να προσφέρει την υποστήριξη της. Η επιλογή αυτή, όσο κι αν δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ιδεώδης, εφόσον στο χώρο των κομμάτων υπήρχαν προσωπικότητες με ευρύτερη προβολή και περισσότερα προσόντα για το αξίωμα του δημάρχου από το Σαπουνάκη, ενεφάνιζε ωστόσο αρκετά πλεονεκτήματα. Ο υποψήφιος δήμαρχος ήταν επιτυχημένος στον επαγγελματικό του κλάδο, είχε στο ενεργητικό του κάποια κοινωνική δραστηριότητα και -το κυριότερο – ήταν πολιτικά άφθαρτος.
Θεωρήθηκε – και ίσως όχι αδικαιολόγητα – ως ο κατάλληλος άνθρωπος για ν’ αντιμετωπίσει έναν ισχυρό αντίπαλο, τον έως τότε δήμαρχο Γεώργιο Ανδριανόπουλο, προσωπικότητα παμπειραϊκής προβολής.
Το εκλογικό αποτέλεσμα δικαίωσε την επιλογή των κομμάτων. Στην αναμέτρηση της 21ης Νοεμβρίου 1954, η επικράτηση του Σαπουνάκη ήταν σχετικά άνετη, παρά την ισχυρή κομματική και προσωπική δύναμη του κύριου αντιπάλου του, του Γ. Ανδριανόπουλου και την κάθοδο στον εκλογικό αγώνα τριών ακόμη συνδυασμών, από τους οποίους ο ένας, με υποψήφιο δήμαρχο τον Παύλο Γ. Ντεντιδάκη, πρόβαλε αξιώσεις διεκδίκησης της δημαρχίας.
Αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο νέος δήμαρχος βρέθηκε "δέσμιος" μιας διαμορφωμένης πλειοψηφίας στο δημοτικό συμβούλιο, που επέτρεπε στην ΕΔΑ να το ελέγχει πλήρως. Έτσι, με 18 συμβούλους, σε σύνολο 23 της πλειοψηφίας (οι άλλοι 5 ανήκαν στο κόμμα της ΕΠΕΚ), διέθετε την απόλυτη πλειοψηφία στο Δ.Σ., που παρέμεινε συμπαγής μέχρι το τέλος της περιόδου και της έδωσε τη δυνατότητα να στελεχώνει τα διάφορα όργανα του Δήμου με πρόσωπα της εμπιστοσύνης της. Η κατάσταση που διαμορφώθηκε στο Δήμο την περίοδο αυτή, είχε δυσμενείς επιπτώσεις στην όλη πορεία του. Διότι, πέρα από τη συχνή απασχόληση του Δημοτικού Συμβουλίου με πολιτικά θέματα, εις βάρος των καθαρά δημοτικών θεμάτων, προκάλεσε μεγαλύτερη όξυνση στις από την αρχή όχι καλές σχέσεις της τότε κυβέρνησης με το Δήμο, που εκδηλώθηκε στην πράξη με την αποστέρηση του από πολλούς νόμιμους πόρους του, ώστε να καταστεί δυσκολότερη η θέση του, σε μια περίοδο που τα οικονομικά ήταν στο έπακρο περιορισμένα. Η κορυφαία έκφανση της καθαρά στάσης της κυβέρνησης προς τη δημοτική αρχή ήταν η τιμωρία του δημάρχου Δημ. Σαπουνάκη δυο φορές, με την επιβολή της τρίμηνης αργίας, για καθαρά λόγους πολιτικής σκοπιμότητας.
Με τις συνθήκες αυτές και την οικονομική αδυναμία του Δήμου, είναι φυσικό να μην μπορεί να γίνει λόγος για την εκτέλεση σημαντικών έργων στη δημαρχιακή περίοδο του Δημ. Σαπουνάκη. Παρ’ όλα αυτά, χάρη στις φροντίδες που κατέβαλε η δημοτική αρχή και τη σωστή ιεράρχηση των δαπανών, στη διάρκεια της περιόδου, εκτελέστηκαν διάφορα έργα: Οδοποιίας, φωτισμού, ύδρευσης, αποχετευτικά, τεχνικού εξοπλισμού κ.α., στο κέντρο και τις συνοικίες, ενώ παράλληλα αποπερατώθηκαν και ορισμένα έργα που είχαν αρχίσει να εκτελούνται επί δημαρχίας Γεω. Ανδριανόπουλου και παρέμεναν ημιτελή.
Εκτός από την προμήθεια έξι νέων αυτοκινήτων καθαριότητας, επιτεύχθηκε η απαλλοτρίωση υπέρ του Δήμου, του χώρου για την απόρριψη των απορριμμάτων, στην περιοχή "Σχιστό" (Σκαραμαγκά), έκτασης 163 στρεμ., χωρίς όμως να λυθεί οριστικά το θέμα της καλύτερης εκμετάλλευσης των απορριμμάτων, που θα απάλλασσε την περιοχή αυτή από μία επικίνδυνη εστία μόλυνσης.
Ακόμα, επί δημαρχίας Δημ. Σαπουνάκη απαλλάχθηκε οριστικά ο Δήμος από την καταβολή των ενοικίων των Δικαστηρίων Πειραιώς (Πρωτοδικείου, Εισαγγελίας), την καταβολή των οποίων ανέλαβε το κράτος, αποκαθιστώντας μια αδικία εις βάρος της πόλης, που επιβάρυνε το δημοτικό ταμείο με πολλά εκατομμύρια για την καταβολή των μισθωμάτων αυτών επί 40 χρόνια.
Η δημοτική αρχή της περιόδου αυτής ευτύχησε περισσότερο και σε άλλους χώρους, ιδιαίτερα της κοινωνικής πρόνοιας, της εκπαίδευσης και ευρύτερα του πολιτισμού. Εκτός από τη φροντίδα για την παροχή δωρεάν φαρμακευτικής περίθαλψης στους άπορους δημότες, που ανήκε στην αρμοδιότητα των Δήμων, την εγκατάσταση της Βρεφικής Στέγης σε νέο οίκημα και τη βελτίωση λειτουργίας της, δημιούργησε τέσσερα Κέντρα παιδικής χαράς, στον κήπο της Τερψιθέας, στην πλατεία Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (Παλαιά Κοκκινιά), στο λόφο του Προφήτη Ηλία και στη συνοικία της Αγίας Σοφίας.
Επίσης, επισκεύασε το "Θεμιστόκλειο" Γυμναστήριο και μερίμνησε για την εύρυθμη λειτουργία της Επαγγελματικής & Οικοκυρικής Σχολής, στην οποία φοιτούσαν τότε 320 μαθήτριες και για την οποία δαπανούσε ο Δήμος 500.000 δρχ. κάθε χρόνο.
Ως προς τον πνευματικό και καλλιτεχνικό χώρο, η προσπάθεια ήταν εμφανής, τόσο με την αναδιοργάνωση της Δημοτικής Φιλαρμονικής, υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού Δώρου Φακιολά, και την ίδρυση της Συμφωνικής Ορχήστρας, υπό τη διεύθυνση του γνωστού μουσουργού και μαέστρου Αθαν. Κοκκίνου, όσο και με την καλλιτεχνική αξιοποίηση του Δημοτικού Θεάτρου, με την παραχώρηση του για παραστάσεις στο Εθνικό Θέατρο, τη Λυρική Σκηνή, το Ελληνικό Λαϊκό θέατρο του Μάνου Κατράκη, ακόμη και στον μεγάλο σκηνοθέτη Δημήτρη Ροντήρη για τη δημιουργία μόνιμης πειραϊκής θεατρικής σκηνής. Τότε δημιουργήθηκε και το υπαίθριο θέατρο στη δυτική πλευρά του λόφου στον Προφήτη Ηλία. Επίσης, υπό την προεδρία του Νικηφόρου Βρεττάκου, που μετείχε τότε στο Δημ. συμβούλιο, και τη συμμετοχή εκπροσώπων του πνευματικού και καλλιτεχνικού κόσμου της πόλης, δημιουργήθηκαν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη αξιόλογης κίνησης στον τοπικό πνευματικό και πολιτιστικό χώρο.
Ο Δημήτρης Κ. Σαπουνάκης δεν υποδείχθηκε ξανά ως υποψήφιος δήμαρχος στις εκλογές του 1959. Είχε εκπληρώσει την αποστολή του. Ο ίδιος, πάντως, αποχωρώντας από τη δημαρχία, τον Ιούνιο του 1959, είχε την πεποίθηση ότι επιτέλεσε στο ακέραιο το χρέος του προς τη πόλη με την οποία συνέδεσε τη ζωή του, τη δεύτερη πατρίδα του όπως αποκαλούσε τον Πειραιά, τον οποίο ίσως αγάπησε περισσότερο από το χωριό της Κυνουρίας, όπου είχε γεννηθεί. Το έργο που πρόσφερε δεν ήταν ευκαταφρόνητο. Κανείς δεν αμφισβήτησε την αγνότητα των προθέσεων, την προσπάθεια πολλές φορές επίμοχθη, για την προάσπιση των γενικότερων συμφερόντων της πόλης και προπάντων, την υποδειγματική του εντιμότητα στη διαχείριση των οικονομικών του Δήμου.
Με την ικανότητα της προσαρμογής που τον διέκρινε, αμέσως μετά την αποχώρηση του από τη δημαρχία, ο Δ. Σαπουνάκης επανήλθε στις συνήθεις καθημερινές ενασχολήσεις του, και πρώτιστα στο κατάστημα του, που το θεωρούσε έργο ζωής, χωρίς να πάψει ποτέ να ενδιαφέρεται για τα κοινά. Το 1959 ανέλαβε την προεδρία του Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου. Στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 1963 εξελέγη βουλευτής Πειραιώς και νήσων, με το κόμμα της ΕΔΑ, χωρίς όμως να επιτύχει να επανεκλεγεί και στις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964. Τον επόμενο χρόνο, ο θάνατος ήρθε να συναντήσει τον καλοκάγαθο αυτόν άνθρωπο "καθ’ οδόν". Πέθανε ξαφνικά, από καρδιακή προσβολή, ενώ περπατούσε στην Αθήνα, στη συμβολή των οδών Αιόλου & Γ. Σταύρου, το απόγευμα της 7ης Νοεμβρίου 1965, σε ηλικία 70ετών.
Η κηδεία του την επομένη υπήρξε πάνδημη, με την παρουσία της τοπικής πολιτικής ηγεσίας και προσωπικοτήτων από όλα τα κόμματα, καθώς και εκπροσώπων των συλλογικών φορέων του εμπορικού κι επιστημονικού κόσμου, ενώ πλήθος ανωνύμων Πειραιωτών ακολούθησε την πομπή που σχηματίστηκε, με επικεφαλής τη Δημοτική Φιλαρμονική, για να μεταφέρει τη σορό του από το σπίτι του της οδού Υψηλάντου, στον ιερό ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, όπου εψάλη η νεκρώσιμη ακολουθία. Εκεί όπου έμπαινε ταχτικά κι άναβε το κερί του.
Αυτή, ασφαλώς, πρέπει να ήταν η καλύτερη δικαίωση για το Δημήτριο Κ. Σαπουνάκη που, άσχετα από οποιοδήποτε έργο επιτέλεσε ως δήμαρχος, ως άνθρωπος είχε κερδίσει τις καρδιές των συμπολιτών του.
Έτσι σκέφτονται και οι συμπατριώτες του, για τη γενέτειρα του, και προτείνουν την ονομαθεσία σ’ ένα δρόμο των Σαπουνακέικων ή και την προτομή του να δεσπόζει σε ένα αγνάντιο του Αργολικού. Ο Δήμος και το τοπικό συμβούλιο έχουν το λόγο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Κυνουρία" και στην ιστοσελίδα tyros.gr.
Επιμέλεια κειμένου:
Κώστας Ντουζένης (Βλάχος), Μηλιώ Κουνιά
με τη συνεργασία του Παναγιώτη Η. Σαπουνάκη.
Δεν υπάρχουν σχόλια